Ομιλία για τους τρείς Ιεράρχες

 

ΟΜΙΛΙΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ*

(29 Ιανουαρίου 2017)

 

 

«Τους τρεις μεγίστους φωστήρες της τρισυπόστατης θεότητας, δηλ. τον Μ. Βασίλειο, τον Γρηγόριο τον Θεολόγο και τον Ιωάννη, που το στόμα του έβγαζε χρυσά λόγια, τιμούμε ευλαβικά και πανηγυρίζουμε, όλοι εμείς που τους θαυμάζουμε. Γιατί αυτοί φώτισαν την οικουμένη με θείες διδασκαλίες. Γιατί αυτοί σαν ποταμοί σοφίας πότισαν όλη την κτίση με τα άγια νερά της θεογνωσίας και γιατί αυτοί πρεσβεύουν και παρακαλούν τον άγιο Τριαδικό Θεό για όλους εμάς». Κάπως έτσι θα μπορούσε κανείς να μεταφράσει το Απολυτίκιο των Τριών αγίων Ιεραρχών, που θα ψάλλουμε στην αυριανή θ. λειτουργία, την προσωπικότητα των οποίων και την πολύπλευρη προσφορά τους στην Εκκλησία, στην κοινωνία αλλά και στα ελληνικά γράμματα θα προσπαθήσω να σας παρουσιάσω, όσο είναι δυνατόν πιο σύντομα.

 Η γιορτή των Τριών Ιεραρχών είναι μια πολύ καλή ευκαιρία να αναλογιστούμε τις ευθύνες μας απέναντι στα παιδιά μας, απέναντι στη νέα γενιά της πατρίδας μας. Εάν είμαστε ειλικρινείς με τους εαυτούς μας – κάτι τέτοιο το απαιτεί η μεγάλη γιορτή της Παιδείας- οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι ως γονείς ή ως δάσκαλοι απαιτούμε συχνά από τα παιδιά μας, από τους μαθητές μας, σαν να θέλουμε να δρέψουμε «εξ ακανθών σταφυλάς και από τρυβόλων σύκα», όπως αναφέρει η αγία Γραφή. Ζητάμε δηλαδή εκείνα που δεν τους έχουμε πρωτύτερα εξασφαλίσει με το παράδειγμά μας είτε ως γονείς είτε ως εκπαιδευτικοί.

 Οι Τρεις άγιοι Ιεράρχες, «της οικουμένης οι διδάσκαλοι» έρχονται ακριβώς στην επίκαιρη ώρα να επισημάνουν την ευθύνη, τη νοοτροπία, αλλά και τις παιδαγωγικές αρχές που είναι ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη κάθε φορά που οι φορείς συζητούν και προβληματίζονται πώς να  καθορίσουν τη φυσιογνωμία, τις κατευθύνσεις, τις αξίες και τους στόχους της ελληνικής παιδείας. Γιατί αν δεν συνειδητοποιήσουμε πού βρίσκεται σήμερα η Παιδεία μας κι αν δεν φροντίσουμε –θεωρώ ότι έχουμε ήδη αργήσει πολύ- ν’ αλλάξει αυτή η εικόνα της ελληνικής παιδείας, τι νόημα έχει κάθε χρόνο τυπικά να γιορτάζουμε την εορτή των Τριών Αγίων Ιεραρχών;

 Και οι Τρεις Ιεράρχες είχαν ιδιαίτερη εκτίμηση για το παιδαγωγικό λειτούργημα. Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος επισημαίνει τα εξής : «Είναι πράγματι καταπληκτικό το να καθοδηγείς νέους ανθρώπους, είναι τέχνη τεχνών και επιστήμη επιστημών». Και ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος συμπληρώνει : «Δεν υπάρχει άλλη καλλιτεχνική δημιουργία πιο μεγάλη από την αγωγή, γιατί με τι άλλο μπορεί να συγκριθεί η διάπλαση της ψυχής και της διάνοιας ενός νέου ανθρώπου» ;

 Κατά τους Τρεις Ιεράρχες, η παιδεία είναι το πρώτιστον αγαθό. Αλλά αλήθεια ποια παιδεία εννοούν οι άγιοι Τρεις Ιεράρχες; Οπωσδήποτε η παιδεία εκείνη που οδηγεί τον άνθρωπο στο Θεό και του προσφέρει το πραγματικό νόημα της Ζωής κι όχι η παιδεία η μονομερής, που διαστρεβλώνει τις ψυχές και αποκοιμίζει πνευματικά τους ανθρώπους. Βέβαια αυτά που θέτουν οι Τρεις Ιεράρχες σαν σκοπό της αγωγής του νέου ανθρώπου, δηλαδή το «ομοιωθήναι Θεώ, κατά το δυνατόν ανθρώπου φύσει», ίσως να σκανδαλίζει κάθε εποχή που πάσχει από ένα υλιστικό πνεύμα και έχει ως βασικό στόχο του ανθρώπου την οικονομική και επαγγελματική κυρίως επιτυχία, την οικονομική παραγωγή, το εύκολο κέρδος, τον πλουτισμό και την καλοπέραση.

   

Οι Τρεις Ιεράρχες ζητούν από τον νέο άνθρωπο να κατακτήσει την σωστή φιλοσοφία της ζωής. Να αποκτήσει το γνώθι σ’ αυτόν κάτω από το πρίσμα της χριστιανικής ηθικής. Λέει ο άγιος Γρηγόριος : «Μικρός ειμί και μέγας, ταπεινός και υψηλός, θνητός και αθάνατος, επίγειος και ουράνιος». Και ο Μέγας Βασίλειος θα συμπληρώσει, «Εξέτασον σεαυτόν τι εί, γνώθι σεαυτόν την φύσιν». Και ο άγιος Χρυσόστομος θα τονίσει: «Να παιδαγωγείται το παιδί έτσι, ώστε να μη δίνει αξία στα χρήματα, ούτε στην ανθρώπινη δόξα, ούτε στην εξουσία, ούτε στον θάνατο, ούτε γενικά στην παρούσα ζωή. Μόνο έτσι θα είναι σοφό και μυαλωμένο».

 Σκοπός της παιδείας των Τριών Ιεραρχών είναι να δώσουμε φτερά στις ψυχές των παιδιών, να τις αρπάξουμε από τα κοσμικά ενδιαφέροντα και την αμαρτία και να τις φέρουμε κοντά στον Θεό και τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Να δώσουμε προτεραιότητα στις ψυχικές αξίες, τα πνευματικά χαρίσματα, τον εσωτερικό πλούτο του ανθρώπου και έπειτα να φροντίσουμε για την ικανοποίηση των βιολογικών αναγκών και για την εξασφάλιση των υλικών αγαθών. Αν δέκα φορές φροντίζουμε την υγεία του σώματος, εκατό φορές πρέπει να φροντίζουμε για την υγεία της ψυχής των παιδιών μας.
    

 Οι Τρεις Ιεράρχες προβάλλουν για άλλη μια φορά και σήμερα ως πρότυπα για μίμηση, τόσο στους εκπαιδευτικούς και σπουδαστές, όσο και γονείς και κηδεμόνες. Είναι επιπλέον αναγκαίοι και απαραίτητοι στο Έθνος μας, περισσότερο από κάθε άλλη φορά. Είναι αυτοί που θα βοηθήσουν την Πατρίδα   μας να ζήσει και να μεγαλουργήσει στη νέα πραγματικότητα της Ενωμένης Ευρώπης, αφού η Ευρώπη σήμερα έχει ανάγκη και αναζητά με αγωνία πρότυπα σαν τους δικούς μας σοφούς Διδασκάλους και Πατέρες. Είναι επιτακτική ανάγκη, απαίτηση των καιρών μας, να συνεχίσουμε να βιώνουμε τη διδασκαλία των Τριών Ιεραρχών και μεγάλων Παιδαγωγών στην προσωπική μας ζωή, ώστε να αποφύγουμε την αλλοτρίωση ως πρόσωπα και ως Έθνος.

 
*(Απόσπασμα, η πλήρης ομιλία βρίσκεται στη στήλη των νέων της ιστοσελίδας)